AI-oplichting en deepfakes herkennen: zo check je of het echt is

Bij hulpvraagfraude krijg je een appje van een 'bekende', meestal een kind of ander familielid, met een nieuw nummer en een dringend geldprobleem. Vroeger weigerden oplichters als je voorstelde even te bellen. Volgens de Fraudehelpdesk zeggen ze nu soms ja en doen ze de stem van je familielid na met AI.

Er bestaat ook een eenvoudiger truc. De Fraudehelpdesk beschrijft oplichters die eerst het echte familielid bellen en niets zeggen, zodat die een paar keer hallo roept. Die opname spelen ze af als jij terugbelt naar het nieuwe nummer, en dan lijk je je kind echt te horen.

Ook het nummer op je scherm zegt weinig. Met spoofing kan een beller een ander nummer laten verschijnen, bijvoorbeeld dat van je bank. Op 16 september 2026 waarschuwde de Fraudehelpdesk zelfs voor telefoontjes waarbij je eigen nummer in beeld stond.

Op sociale media staan nepadvertenties waarin bekende Nederlanders vertellen hoeveel ze met beleggen verdienden. Volgens de Fraudehelpdesk kunnen dat deepfakes zijn: filmpjes die de persoon nooit heeft opgenomen, of knipsels uit echte video's in een nieuw verhaal. Wie zijn gegevens achterlaat, wordt gebeld door een zogenaamde broker.

Ondernemers krijgen een andere variant. Bij CEO-fraude vraagt de 'directeur' een medewerker om met spoed geld over te maken. De Fraudehelpdesk kent meldingen uit het buitenland waarbij die directeur via een deepfake in een videogesprek verscheen. Ook kleinere bedrijven, stichtingen en verenigingen worden vaker slachtoffer van CEO-fraude.

Twijfel je over een video, let dan op details die AI vaak nog verkeerd doet. De Amerikaanse FBI noemt vervormde handen, vreemde tanden of ogen, onlogische schaduwen en vertraging in beeld. Zie je niets vreemds, dan bewijst dat weinig: de Fraudehelpdesk noemt deepfakes nauwelijks van echt te onderscheiden.

Taalfouten waren lang een goed signaal van phishing. De FBI waarschuwde in december 2024 dat oplichters AI gebruiken om spel- en grammaticafouten weg te werken, en om sneller overtuigende berichten naar veel meer mensen te sturen. Een nette mail in foutloos Nederlands zegt dus niets over wie hem stuurde.

Kijk daarom naar wat er gevraagd wordt. Let op haast, geheimhouding en een betaling naar een onbekende rekening: die komen terug in de hulpvraagfraude en de CEO-fraude die de Fraudehelpdesk beschrijft. Bij beleggingsfraude hoort daar vaak een verzoek bij om een kopie van je identiteitsbewijs of om meekijksoftware.

Twijfel je, hang dan op en bel zelf terug via het nummer dat al in je contacten stond, niet via het nummer dat jou belde of appte. Dat advies geeft de Fraudehelpdesk bij hulpvraagfraude, en het past net zo goed bij een 'bankmedewerker' of een 'directeur'.

Spreek in de familie een codewoord of een vraag af die alleen jullie kennen, voor elk telefoontje over geld. Een nagemaakte stem weet dat antwoord niet. Maak ook de afspraak dat niemand ooit alleen via WhatsApp om geld vraagt, maar altijd belt.

Voor een bedrijf geldt dezelfde regel: een betaalopdracht die per mail, app of videogesprek binnenkomt, controleer je via een tweede kanaal dat je al kende. Zet verder tweestapsverificatie aan op WhatsApp, zodat je account niet overgenomen kan worden, en deel minder persoonlijke details op sociale media.

Twijfel je over een sms, mail of website, leg hem dan voor aan Scamio, een gratis chatbot van Bitdefender die berichten, websites en mails beoordeelt op phishing en oplichting. Bitdefender vermeldt niet of Scamio traint op wat je invoert, dus haal je naam, rekeningnummer en BSN eerst weg.

In je browser helpt Browser Guard van Malwarebytes, een gratis extensie die oplichtingssites en schadelijke pagina's blokkeert. Scam Guard, ook gratis, laat je controleren of een nummer of bericht als oplichting bekendstaat. Allebei geven ze een tweede mening; terugbellen vervangen ze niet.

Surfshark One zoekt in sms'jes en mails naar phishing en meldt via Alert wanneer je gegevens in een datalek opduiken. Een waarschuwing bij verdachte telefoontjes staat bij Surfshark nog als binnenkort aangekondigd.

NordVPN waarschuwt bij Complete en Ultimate Max voor mogelijke scamtelefoontjes voordat je opneemt. Complete kost 4,49 euro per maand over de eerste 27 maanden en verlengt daarna voor 219,48 euro per jaar. Malwarebytes Standard, tegen phishing en malware op drie apparaten, kost 59,99 euro per jaar.

Geen van deze pakketten noemt een functie die een gekloonde stem herkent. Tegen die truc blijven het codewoord en het terugbelnummer je beste middel.

Heb je al betaald, neem dan meteen contact op met je bank. Meld het daarna bij de Fraudehelpdesk, telefonisch via 088 786 73 72 of via fraudehelpdesk.nl, en doe aangifte bij de politie. Bij beleggingsfraude geldt: stop direct met betalen, ook als de broker zegt dat je moet doorgaan.

Schaam je niet als het je overkomt. Volgens de Fraudehelpdesk geeft zo'n ervaring vaak een onveilig gevoel en schaamte, en duurt het lang voor het vertrouwen terug is. Denk je dat je slachtoffer bent, neem dan gewoon contact op; daar is de Fraudehelpdesk voor.